بررسی علمی تفاوت نهال با پایه بذری و نهال با پایه کلونال با نگاهی به پایه های ام 7 (M7)، جی ان 15 (GN 15)، جی اف (GF)، میروبالان (Myrobalan29c) و گیزیلا 6 (Gisela 6)
امروزه برای احداث باغ تجاری اصطلاحاتی مانند (پایه بذری) ، (پایه رویشی) و (پایه کشت بافتی ) زیاد شنیده می‌شود. اما این اصطلاحات دقیقاً به چه معنا هستند؟ آیا نهالهای با پایه کلونال ،همیشه از نهال با پایه بذری بهترند؟ کشت بافت چه ارتباطی با پایه های کلونال دارد؟ چرا برای احداث باغات تجاری و مدرن، استفاده از پایه های کلونال اهمیت زیادی پیدا کرده است؟ برای پاسخ به این سوالات ابتدا باید تفاوت پایه های بذری و کلونال را از نظر ژنتیکی و روش تکثیر بررسی کنیم. پایه درخت چیست؟
عموما بیشتر نهال‌ها از دو قسمت اصلی تشکیل شده‌اند: ۱. پایه ۲. پیوندک.
پایە بخش پایینی نهال است که سیستم ریشه ای و طوقه نهال را تشکیل می دهد و وظیفه آن استقرار در خاک و جذب آب و عناصر غذایی از خاک را برعهده دارد. پیوندک هم قسمت بالای طوقه (اندام هوایی) درخت بوده که وظیفه اصلی آن فتوسنتز و تولید میوه می‌باشد.
پایه‌هایی هستند که به صورت جنسی و از طریق بذر تکثیر یافته‌اند در این روش بذر حاصل از لقاح سلول‌های جنسی والدین، پس از جوانه زنی به گیاه جدیدی تبدیل می‌شود، بنابراین گیاه حاصل دارای ساختار ژنتیکی جدیدی بوده و الزاماً از نظر ژنتیکی مشابه درخت مادری نیست و چون ترکیب ژنتیکی هر بذر با بذر دیگر متفاوت است به همین دلیل حتی اگر بذرها از یک درخت مادری تهیه شده باشند، نتایج حاصل می‌تواند از نظر صفاتی مانند :
با یکدیگر تفاوت داشته باشند. بنابراین یکی از مهم ترین ویژگی های پایه های بذری، تنوع ژنتیکی آنهاست. حال این تنوع ژنتیکی در برخی شرایط می‌تواند یک مزیت محسوب شود، چون تنوع ژنتیکی بیشتری در اختیار ما قرار می‌دهد و در برنامه‌های اصلاحی اهمیت زیادی دارد. اما مهم‌ترین محدودیت پایه‌های بذری در باغات تجاری، یکنواخت نبودن ژنتیکی پایه‌ها و در نتیجه آن، پیش بینی پذیری کمتر رفتار درختان است.
پایه کلونال پایه ای است که از طریق تکثیر غیرجنسی از یک ژنوتیپ منتخب تولید شده و ساختار و هویت ژنتیکی گیاه مادری حفظ می‌شود. روش‌های مختلفی برای تکثیر غیرجنسی گیاهان وجود دارد، از جمله:
کشت بافت یکی از روش‌های تکثیر گیاهان کلونال می‌باشد که امروزه بسیار مورد توجه بوده و برای تولید اکثر پایه‌های کلونال در باغداری از این روش استفاده می‌شود.
در برنامه اصلاحی، جمعیت بزرگی از ژنوتیپ‌ها، مورد پایش و بررسی قرار می‌گیرند و در نهایت گیاهانی با ویژگی‌های برتر و مطلوب، برای احداث باغات تجاری انتخاب می‌شوند؛ از جمله موارد و صفاتی که برای انتخاب یک پایه کلونال بررسی می‌شود می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
یک کلون سیب با قدرت رشد متوسط و جزو پایه‌های نیمه پاکوتاه( حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد پایه‌های استاندارد یا بذری) و تا حد زیادی مقاوم به خاک‌های آهکی است. همچنین باعث القاء زودباردهی به پیوندک ارقام مختلف سیب می‌شود و برای احداث باغات نیمه متراکم سیب استفاده می‌گردد.
یک پایه هیبرید بین گونه‌ای حاصل از تلاقی هلو × بادام است و مناسب پیوند انواع ارقام هلو، شلیل و بادام می‌باشد که پایه ای پر رشد و قوی و مقاوم به خاک‌های آهکی و همچنین مقاوم به نماتد مولد گره ریشه، خشکی و کلروز ناشی از کمبود آهن می‌باشد.
یک پایه نیمه پاکوتاه و مناسب پیوند انواع گیلاس و آلبالو است. باعث القای زودباردهی و بهره‌وری بالا به پیوندک خواهد شد و همچنین این پایه نسبت به نماتد مولد گره ریشه و گال طوقه مقاوم بوده و اگرچە سازگاری نسبتاً بهتری نسبت به پایه های بذری در خاک‌های سنگین دارد، اما همچنان زهکشی مناسب و مدیریت رطوبت خاک اهمیت زیادی دارد.
این پایه یک کلون آلو است، که مناسب پیوند انواع ارقام زردآلو و آلو می‌باشد. از نقاط قوت این پایه می‌توان به تحمل بالای آن به خاک‌های با بافت سنگین، آهکی، مرطوب و همچنین مقاومت به نماتد گره ریشه و گال طوقه را نام برد.
جواب کوتاه این سوال خیر است! اگرچه پایه های کلونال مزیت های فراوانی دارند، اما به صورت مطلق نمی توان گفت همیشه و در هر اقلیم و مکان و برای هر اهدافی، از پایه های بذری بهترند. پایه کلونال زمانی مزیت های خود را نشان می دهد که برای هدف،خاک، اقلیم، رقم پیوندک و سیستم مدیریت مشخص انتخاب شده باشد. پایه بذری ممکن است در برخی شرایط به دلیل قدرت رشد بالا، سیستم ریشه ای قوی و هزینه کمتر، انتخاب مناسبی باشد.
برای احداث باغات مدرن و تجاری با بهره‌وری بالا، استفاده از نهالهای با پایه‌های کلونال که از ژنوتیپ‌هایی با صفات مطلوبی همچون کنترل قدرت رشد، زودباردهی، سازگاری با طیف وسیعی از خاک‌ها و مقاومت و یا تحمل به عوامل بیماری زا انتخاب و تکثیر شده‌اند یک گزینه مناسب است و مدیریت باغداری در باغات احداث شده با نهالهای با پایه کلونال به دلیل قابل پیش‌بینی‌تر بودن، یک دستی و کنترل قدرت رشد، راحت‌تر است. اما انتخاب نهال نباید صرفا بر اساس (( کلونال)) بودن، انجام شود پایه مناسب، پایه ای است که با رقم پیوندک، خاک، اقلیم، آب، سیستم آبیاری، تراکم کاشت و هدف اقتصای، سازگاری داشته باشد.
نهالستان شنو تولید کننده و عرضه کننده نهالهای پیوندی بر روی پایه های کلونال و پایه های بذری با تمرکز بر نیاز باغ های تجاری است.
بخشی از نهالهای پیوندی بر روی پایه های کلونال تولیدی نهالستان شنو:
| سیب | ارقام گلدن رندرز، رد دلیشز، گلدن دلیشز، گالا و … با پایه ی ام7 |
| گیلاس | ارقام مختلف از جمله تکدانه، بینگ، لاپینز، کوردیا، سویت آن و… با پایه گزیلا6 |
| زردآلو | انواع ارقام عسگرآباد، شاهرودی، انبه ای و … با پایه میروبالان |
| بادام | ارقام تونو و سوپرنوا با پایه جی ان یا جی اف |
| هلو | اسپرینگ بل با پایه ی جی ان |
| شلیل | رد گلد، می گرند و… با پایه ی جی ان |
